บทความสุขภาพ
Feed

ลักษณะเฉพาะของผู้สูงอายุเมื่อเกิดการเจ็บป่วย

29 September 2017

 

 

ปัญหาทางด้านสุขภาพอนามัยของผู้สูงอายุ นั้นเป็นปัญหาสำคัญทางด้านการแพทย์และการสาธารณสุข ผู้สูงอายุมักมีโรคประจำตัวอย่างน้อง 1 โรคหรือมากกว่านอกจากนั้นความผิดปกติดังกล่าว มักเป็นปัญหาเรื้อรังและรุนแรง รักษาไม่หายต้องเสียค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลมาก ส่งผลกระทบต่อร่างกาย จิตใจ เศรษฐกิจและสังคมของตน ผู้สูงอายุและครอบครัว พยาบาลเป็นบุคลากรทางการแพทย์ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการดูแลผู้สูงอายุทั้งในภาวะปกติและในภาวะเจ็บป่วย การให้การพยาบาลที่มีประสิทธิภาพจะมีผลทำให้ประชากรผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี สามารถดำรงชีพอย่างมีความสุขและเป็นภาระต่อสังคมลดลง

 

ลักษณะเฉพาะของผู้สูงอายุ ซึ่งแตกต่างจากวัยอื่นที่มีผลกระทบเมื่อเกิดความเจ็บป่วย คือ

  1. กำลังสำรองลดลง (reduced body reserve) จึงมีความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันและกิจกรรมอื่นๆ ลดลง ดังนั้น อาการนำส่วนใหญ่ของความเจ็บป่วย จึงมักสังเกตได้ง่ายจากความสามารถในการทำกิจกรรมที่ลดลง เช่น อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เบื่ออาหาร ซึมลง ไม่พูด หรือมีอาการสับสน ฯลฯ ด้วยเหตุนี้ การประเมินภาวการณ์ทำหน้าที่ของผู้สูงอายุทั้งก่อนเจ็บป่วยและขณะเจ็บป่วยจึงมีความสำคัญ
  2. การตอบสนองต่อการเจ็บป่วยช้าและอาการแสดงไม่เฉพาะเจาะจง (atypical presentation) เมื่อผู้สูงอายุเกิดภาวะเจ็บป่วยอาการและอาการแสดงเฉพาะของโรคไม่ชัดเจน ทำให้เกิดความล่าช้าในการวินิจฉัยและอาจก่อให้เกิดความผิดพลาดในการดูแลรักษาได้ เช่น ผู้ป่วยสูงอายุที่มีการติดเชื้อปอดอักเสบ อาจไม่มีไข้ ไม่มีอาการไอ อาจพบเพียงอาการอ่อนเพลีย ไม่มีแรง เบื่ออาหาร เท่านั้น
  3. มีพยาธิสภาพหลายระบบ (multiple pathology) และมีภาวะเจ็บป่วยเรื้อรัง (Chronic conditions) ซึ่งเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงและความเสื่อมสภาพตามความสูงอายุ ปัจจัยเสี่ยง และโรคเรื้อรังที่เป็นอยู่ รวมทั้งอาจเกิดอาการข้างเคียงจากการใช้ยา หรือการตรวจวินิจฉัยที่ผิดพลาดได้ ทำให้อาการของโรครุนแรงได้ง่ายหรือมีโอกาสเกิดความเจ็บป่วยจากการกำเริบของโรคเรื้อรังที่เป็นอยู่  ซึ่งอาจเป็นแบบเฉียบพลันหรือวิกฤตได้
  4. ใช้ยาร่วมกันหลายชนิด (polypharmacy) ผู้สูงอายุมีความเสื่อมของร่างกาย ร่วมกับการมีพยาธิสภาพหลายระบบ ทำให้ต้องใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน จึงอาจเกิดอันตรายได้ง่ายจากการใช้ยา เช่น เกิดปฏิกิริยาต่อกันของยา และเกิดพิษของยา เนื่องจากความเสื่อมของร่างกายทำให้การดูดซึมยา การกระจายของยา และการขับถ่ายยาออกจากร่างกายเปลี่ยนแปลง นอกจากนั้นผู้สูงอายุบางราย อาจมีปัญหาทางด้านสายตา ความจำบกพร่อง หูไม่ค่อยได้ยิน ฯลฯ จึงทำให้เกิดปัญหาการใช้ยาไม่ถูกต้อง ได้แก่ รับประทานยาไม่ตรงตามแผนการรักษา ใช้ยาผิด ซื้อยารับประทานเอง เป็นต้น
  5. มีการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ไม่พึงประสงค์ (social adversity) เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงทางด้านจิตใจสังคม ทำให้เกิดความสูญเสียในชีวิตหลายด้าน อาทิ การเกษียณอายุการทำงาน การสูญเสียเพื่อน/คู่ครองจาการเสียชีวิต สภาพร่างกายที่เสื่อมลง มีโรคประจำตัวเรื้อรังหลายโรค สังคมและวัฒนธรรมประเพณีเกิดการเปลี่ยนแปลงไม่ให้ความยอมรับผู้สูงอายุ ทำให้ผู้สูงอายุเกิดความรู้สึกว่าตนเองมีความค่าน้อยลง ซึ่งอาจเกิดปัญหาทางจิตตามมา