บทความสุขภาพ
Feed

โรคหลอดเลือดสมองป้องกันได้

07 September 2017

 

โรคหลอดเลือดสมอง หรืออัมพาตอัมพฤกษ์เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 3 รองจากโรคเอดส์ และการบาดเจ็บผู้ป่วยที่ไม่เสียชีวิตก็จะมีความทรมานจากความพิการ/อัมพฤกษ์อัมพาต หลงเหลืออยู่ ซึ่งโรคนี้ได้มีผลกระทบต่อผู้ป่วยและครอบครัว ชุมชน รวมไปถึงการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศอีกด้วย

 

โรคหลอดเลือดสมองสามารถ จำแนกได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ

  • โรคที่เกิดจากหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน
  • โรคที่เกิดจากหลอดเลือดสมองแตก

 

อาการและอาการแสดงสำคัญ 
โดยทั่วไปผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมักจะมีอาการเป็นขึ้นอย่างรวดเร็วทันทีทัน ใด มีน้อยรายที่จะมีอาการเตือน มักจะมีประวัติว่าสบายดีมาก่อน อยู่ดีๆก็มีอาการชาหรืออ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยวพูดไม่ชัด อาการของโรคหลอดเลือดสมองที่ทราบและรู้จักกันดีคืออาการอัมพาตครึ่งซีกหรือ ชาครึ่งซีก เนื่องจากสมองแต่ละซีกทำหน้าที่คุมร่างกายซีก ตรงข้าม แต่อาการพิการเฉพาะที่อื่น ๆ ที่เกิดจากสมองก็เป็นได้ เช่น มองไม่เห็นครึ่งซีกพูดไม่ชัดกลืนไม่ได้ไม่รู้สึกตัว เป็นต้น อาการที่สำคัญได้แก่

  1. อ่อนแรงครึ่งซีก มีอาการแขนขาอ่อนแรง ยกไม่ถนัดเดินลำบาก อาจมีปากเบี้ยวร่วมด้วย  
  2. ชาครึ่งซีก อาจพบร่วมกับอาการอ่อนแรง หรือไม่ก็ได้ ชาในที่นี้หมายถึงการเสียความรู้สึกเจ็บสัมผัส เมื่อหยิกหรือจับบริเวณที่ผิดปกติจะรู้สึกน้อยลงหรือถ้าเป็นมากอาจไม่รู้สึกเลย
  3. ลิ้นแข็งพูดไม่ชัด เกิดอาการทำงานของกล้ามเนื้อลิ้นและปากผิดปกติเนื่องมาจากโรคในสมอง
  4. พูดลำบาก พูดตะกุกตะกักหรือฟังภาษาพูดไม่เข้าใจ เกิดจากโรคที่สมองซีกซ้าย ซึ่งเป็นสมองข้าง เด่นควบคุมเกี่ยวกับภาษา 
  5. คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ โดยทั่วไปอาการเหล่านี้มักจะเกิดจากโรคหูส่วนใน แต่ก็มีบางครั้งที่เกิดจากโรคหลอดเลือดจากบริเวณก้านสมอง 
  6. อาการเห็นภาพซ้อนเป็น 2 ภาพ มักจะเกิดจากโรคบริเวณก้านสมอง 
  7. เดินเซ ทรงตัวไม่อยู่ อาจร่วมกับอาการอ่อนแรงหรือไม่ก็ได้ เกิดจากโรคบริเวณสมองน้อย หรือก้านสมอง
  8. หมดสติทันที มักจะเกิดจากสมองเสียการทำงานไปมากโดยเฉพาะบริเวณก้านสมอง หรือเกิดจากหลอดเลือดสมองแตกที่รุนแรง
  9. ในกรณีที่เป็นโรคหลอดเลือดสมองแตก ผู้ป่วยมักจะมีอาการปวดศีรษะและคลื่นไส้อาเจียนมากร่วมกับอาการอ่อนแรง ในบางรายอาจถึงกับหมดสติ  อาการและอาการแสดงสำคัญของโรคหลอดเลือดสมองดังกล่าวนี้หากพบให้รีบไปโรงพยาบาลทันที

 

ปัจจัยเสี่ยง
จากการศึกษาของโครงการศึกษาระบาดวิทยาโรคหลอดเลือดสมองในประเทศไทยพบว่า ปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองหรืออัมพาตอัมพฤกษ์ของคนไทยกลุ่มศึกษาได้แก่

  • อายุ ตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป
  • เพศ ผู้ชายมีโอกาสเกิดโรคสูงกว่าผู้หญิง
  • อาชีพ คนว่างงานหรือทำงานบ้านโอกาสเกิดสูงกว่า
  • ถิ่นที่พักอาศัย คนกรุงเทพฯเกิดโรคสูงกว่าคนภาคอื่นๆ
  • โรคความดันโลหิตสูง
  • โรคเบาหวาน
  • โรคไขมันในเลือดสูง

 

ปัจจัยเสี่ยงนอกจากโรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมันในเลือดสูงแล้ว ยังได้แก่ การสูบบุหรี่ โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหัวใจเต้นรัว โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะโรคหลอดเลือดแดงแข็ง โรคหลอดเลือดสมองโป่งพอง เคยมีอาการอัม พาต อัมพฤกษ์ชั่วคราว (สมองขาดเลือดชั่วคราว) มาแล้ว และอาจเกิดจากพันธุกรรม เพราะพบโรคได้สูงขึ้นในคนมีประวัติครอบครัวเป็นโรคนี้
การป้องกัน
      เนื่องจากโรคหลอดเลือดสมองเมื่อเกิดขึ้นแล้วถึงแม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะมีอาการดีขึ้นแต่ก็อาจไม่หายเป็นปกติ บางคนที่โชคร้ายอาจมีความพิการตลอดไป ดังนั้นการป้องกันจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง  การป้องกันทำได้โดยการค้นหาปัจจัยเสี่ยงและควบคุมรักษาปัจจัยเสี่ยงนั้น อย่างดี ปัจจัยเสี่ยงที่เป็นสาเหตุสำคัญได้แก่ โรคความดันโลหิตสูงเบาหวานไขมันในเลือดสูงการสูบบุหรี่การดื่มเหล้า และโรคหัวใจบางชนิด ดังนั้นในผู้ใหญ่ที่ไม่เคยมีโรคมาก่อนจึงควรตรวจสุขภาพ วัดความดันโลหิต และตรวจเลือดเป็นประจำทุกปี และควรงดสูบบุหรี่โดยเด็ดขาดสำหรับผู้ที่มีโรคที่เป็นปัจจัยเสี่ยง ก็ควรดูแลตัวเอง รับประทานยาและปฏิบัติตัวตามที่แพทย์แนะนำ รวมทั้งออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ในผู้ที่เคยมีอาการเตือนของโรคหลอดเลือดสมองหรือผู้ที่เคยมีอาการแล้ว ถ้าเป็นชนิดหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันควรรับประทานยาป้องกันเช่นยาในกลุ่ม Aspirin หรือยาป้องกันการแข็งตัวของเลือด 

 

ข้อมูลโดย: พว.ศิริญญา ชุ่มเต็ม (พยาบาลวิชาชีพแผนกผู้ป่วยวิกฤต โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์)